Cách Phối Âm Cho Ca Khúc Cho Người Học Hòa Âm

I. Hợp Âm 7

Qua bài 1, các bạn đã biết cách ghi hợp âm tự nhiên (hợp âm trưởng và thứ) cho một bài hát. Ngoài các hợp âm tự nhiên, các bạn còn có thể sử dụng thêm hợp âm 7 để thêm màu sắc hòa âm.

1. Hợp âm 7 là hợp âm 4 nốt, được thành lập như sau:

Chồng lên hợp âm (cả trưởng và thứ) thêm một quảng 3 thứ tính từ nốt quảng 5 của hợp âm (hoặc quảng 7 thứ tính từ nốt gốc hợp âm). Nếu là hợp âm trưởng thì tên gọi của hợp âm sẽ là: hợp âm trưởng 7, và nếu là hợp âm thứ thì tên gọi là hợp âm thứ 7.

Đừng lầm lẫn hợp âm trưởng 7 – thí dụ C7 với hợp âm 7 trưởng – thí dụ Cmaj7. Hợp âm trưởng 7 là hợp âm trưởng có thêm nốt quảng 7 thứ tính từ nốt gốc hợp âm trưởng. còn hợp âm 7 trưởng (cũng là hợp âm có 4 nốt) có thêm nốt quảng 7 trưởng tính từ nốt gốc hợp âm.

2. Theo qui định hòa âm ở phần giải kết mà ta đã biết, trước khi trở về hợp âm chủ – kết hoàn toàn hoặc kết không hoàn toàn, tuyến hợp âm sẽ tiến hành đến hợp âm bậc 5.

Để tạo hiệu quả “réo gọi” hợp âm chủ hơn, hợp âm bậc 5 này được nhận thêm một nốt để trở thành hợp âm 7. 4 nốt trong hợp âm 7 này sẽ chuyển về 3 nốt trong hợp âm chủ theo bậc 1/2 cung hoặc 1 cung lên xuống. Nốt gốc của hợp âm bậc 5 có thể không chuyển và trở thành nốt quảng 5 trong hợp âm chủ hoặc có thể nhảy theo quảng 5 xuống hoặc quảng 4 lên để về nốt chủ âm trong hợp âm chủ.

II. Cấu Trúc Của Phần Hòa Âm Cho Ca Khúc

Phần hòa âm cho ca khúc thông thường có cấu trúc như sau:

Khúc dạo đầu (Introduction, gọi tắt là Intro) => dừng nghỉ 1 => Đệm cho phiên khúc 1 => dừng nghỉ 2 => Đệm cho phiên khúc 2 => dừng nghỉ 3 => Đệm cho điệp khúc => dừng nghỉ 4=> Đệm cho phiên khúc 1 lặp lại => dừng nghỉ 5 => Đệm cho phiên khúc 2 lặp lại => dừng nghỉ 6 (để kết hoặc để lặp lại ca khúc từ đầu hoặc lặp lại từ điệp khúc trở đi).

A. Soạn tiết điệu đệm:

1. Đối với ca khúc được hòa âm theo phong cách nhạc nhẹ pop hoặc rock, việc phải làm trước tiên là xác định tiết điệu trống đệm (rhythm) cho khúc dạo đầu, phiên khúc, điệp khúc và kết bài.

2. Nếu là ca khúc được hòa âm cho khiêu vũ thì quá dễ, chỉ cần xác định nhịp điệu khiêu vũ cho ca khúc là xong như rhumba, tango, pasodoble, swing, slow, chachacha, valse, boston…

Việc chọn tiết điệu trống đệm cho ca khúc tùy thuộc vào quan điểm của người soạn hòa âm và… cũng có thể tùy theo yêu cầu của tác giả ca khúc hoặc của người sử dụng ca khúc. Tiết tấu trống phải được soạn cho phù hợp với tiết tấu của giai điệu và phù hợp với trạng thái tình cảm theo nội dung ca từ và giai điệu. Chẳng hạn như giai điệu đang du dương, chảy nhẹ nhàng thì không thể nào được đệm bằng tiết tấu sôi nổi hoặc đảo phách. Những tiết tấu nghịch phách, nhấn nhá phù hợp cho các đoạn có kịch tính, tương phản.

3. Để cho ca khúc thêm màu sắc, không nên sử dụng 1 tiết điệu trống cho cả bài mà nên có ít nhất 2: 1 tiết điệu cho phiên khúc và 1 tiết điệu cho điệp khúc. Tiết điệu trống cho điệp khúc có thể là 1 tiết điệu trống hoàn toàn khác với tiết điệu trống của phiên khúc – gọi thông dụng là đổi điệu, hoặc có thể là biến tấu của tiết điệu phiên khúc (variation).

B. Cách soạn trống:

Qui định thông thường cho ký âm bộ trống pop rock/jazz trên giòng kẻ nhạc như sau:

– Trống kick (còn gọi là bass drum) luôn rơi vào phách 1 để xác định đầu ô nhịp. Trừ trường hợp muốn tạo hiệu quả tiết tấu cho giai điệu, trống kick có thể rơi vào phách nghịch hoặc phách yếu.

– Trống snare thường rơi vào phách yếu (hoặc phách nghịch).
– Hihat làm nhiệm vụ như máy đánh nhịp (metronome), giữ tốc độ (tempo).
– Các trống tom (từ 3 trống trở lên) dùng để làm màu sắc cho tiết điệu trống, thường được sử dụng trong các đoạn trống báo.
– Cymbal thường đi đôi với trống kick để xác định đầu đoạn trống hoặc tạo hiệu quả nhấn mạnh cho tiết điệu trống.

B. Cách soạn trống:

Đa số các bạn làm nhạc trên vi tính vì thích nhạc và chưa từng đánh đàn trong một ban nhạc nên không có kinh nghiệm về sự phối hợp nhịp nhàng giữa các nhạc công – gọi là “ăn-giơ” (en jeu/ensemble). Và việc soạn trống cho các bạn này là… cực hình!

Soạn trống dễ lắm! Cái khó là sự tưởng tượng để tạo ra tiết điệu trống cho phù hợp với giai điệu mà không phải sử dụng những tiết điệu khiêu vũ và những tiết điệu phổ thông khác. Và bạn có biết là một trong những dấu ấn để xác định “lý lịch” của người soạn hòa âm cho ca khúc nhạc nhẹ là tiết điệu trống? Có bao giờ các bạn nghe nhạc hòa tấu của Paul Mauriat? Ông là người soạn tiết điệu trống cực kỳ hay và khác thường.

Muốn soạn tiết điệu trống, các bạn theo các bước sau (bài hướng dẫn này được soạn trên Nuendo 4 với âm thanh trống Halion, tempo nốt đen = 100):

1. Xác định tiết điệu cho một nhạc cụ đệm (cụ thể là piano hoặc guitar):

2. Đặt hihat đúng y như tiết điệu đệm (vì hihat giữ tốc độ thay cho metronome):

3. Đặt kick vào ngay các đầu phách:

4. Đặt snare vào phách 2 và 3:

5. Chỉnh lại kick, snare và hihat để nhấn mạnh tiết điệu:

C. Cách soạn bass:

Bass thường đi đôi với kick để tạo ra tiết điệu nhưng cũng rất thường khi bass đi nghịch phách với kick để tạo hiệu quả “nẩy” cho tiết điệu. Nguyên tắc chung trong nhạc nhẹ là bass sẽ đánh nốt gốc và xen kẻ với nốt quảng 5 của hợp âm. Tuy bass làm nền cho tiết điệu nhưng cái hay và tài năng của người soạn hòa âm là soạn làm sao để bass được tiến hành thành giai điệu theo hợp âm trong bài.

Lấy lại thí dụ với đoạn tiết điệu trống trên với tốc độ 80, ta cho hợp âm vào như sau:

| C | Am | F | G | C | Am | F | G | C

Nguồn: Đắc Tâm

Bình luận